Bizi Takip Edin

Ekoloji

Yeni Kömür Projeleri Çöküyor: 2015’ten Bu Yana Projelerin %76’sı İptal Edildi

madde 50 termik santral kömürlü santral

Paris Anlaşması’nın 2015’te müzakere edilmesinden bu yana, planlanan kömürlü termik santral kapasitesinde görülen %76’lık azalma, yeni kömürlü santral inşaatlarının sonunun geldiğini gösteriyor.  

42 ülke halihazırda ‘yeni kömürlü santral yok’ taahhüdünde bulunmuşken, 41 ülke daha, yapımı planlanan kömürlü santrallerin iptal edilmesiyle birlikte aynı yolda ilerleyecek konuma geldi.

Sadece 6 ülkenin harekete geçmesiyle, dünya genelinde inşaat öncesi planlama aşamasındaki projelerin %82’si tamamen iptal edilebilir. Hükümetler bu olumlu eğilimlere, Kasım ayında Glasgow’da düzenlenecek COP26 BM iklim müzakereleri öncesinde ‘yeni kömür yok’ taahhüdünde bulunarak yanıt verebilirler.

Dünya genelinde planlama aşamasındaki yeni kömür projelerini değerlendiren yeni bir rapor, Paris Anlaşması’nın imzalandığı 2015 yılından bu yana yapımı planlanan yeni kömürlü santral kapasitesinde %76’lık azalma olduğunu ve yeni kömürlü santrallerin sona yaklaştığını ortaya koyuyor.  

Bu durumda, 42 ülke, inşaat öncesi planlama aşamasında herhangi bir projesi kalmadığı için ‘yeni kömür yok’ taahhüdünü vermeye hazır hale geliyor ve 2015’ten bu yana bu taahhüdü veren 41 ülkeye katılıyor. Bu ülkeler, BM Genel Sekreteri Guterres’in ‘2021’e kadar yeni kömür yok’ çağrısına birlikte yanıt verebilirler.

Kömür Kaynaklı Hava Kirliliği Raporu: ‘Türkiye Tüm Kirletici Türlerinde İlk Üçte’

Yapımı Planlanan Kömürlü Santrallerin Yüzde 55’i Çin’de

Rapor, sadece altı ülkenin harekete geçmesiyle dünya genelinde planlanan proje stoğunun %82’sinin ortadan kaldırılabileceğini tespit ediyor. Küresel ölçekte, yapımı planlanan kömürlü santrallerin %55’i sadece Çin’de, onu Hindistan, Vietnam, Endonezya, Türkiye ve Bangladeş izliyor. Geri kalan projeler 31 ülke arasında daha düşük yoğunlukla paylaşılırken, 16 ülke kömürsüz bir geleceğe erişmekten  sadece bir proje uzakta. Bu ülkeler, yeni kömür yakıtlı enerji üretimi arayışlarını sona erdirmek için küresel eğilimi ve bölgedeki emsallerini takip edebilir.

Çin, denizaşırı kömür finansmanını sona erdirmede Doğu Asya’daki komşuları Japonya ve Güney Kore’yi takip ederse, 20 ülkede 40GW’nin üzerinde toplam kapasiteye sahip kömürlü santral projeleri daha kolay iptal edilebilir.

Kömürü Tarihe Gömecek Zirve: COP 26

COP Başkanı Alok Sharma tarafından ‘kömürü tarihe gömecek zirve’ olarak vurgulanan COP 26, yeni kömür projelerinden hızla uzaklaşıldığını göstermek ve daha zengin ülkelerin kömürsüz bir geleceğe doğru yönelme konusunda diğer ülkelere destek sağlaması için önemli bir fırsat teşkil edecek.

Kömür, iklim değişikliğine en büyük katkıda bulunan unsurdur. Yakın tarihli bir BM raporuna (IPCC SR1.5) göre, ülkelerin Paris Anlaşması kapsamında verdikleri taahhütleri yerine getirmesi için, kömür kullanımının 2030 yılına kadar 2019 seviyesine kıyasla %79 azalması gerekiyor.

Rapor, ülkelerin bireysel ve toplu eylem taahhütlerini daha üst seviyelere çıkaracağı BM Genel Kurulu ve Üst Düzey Enerji Diyaloğu öncesinde yayınlanıyor.

Rapor yazarı, E3G Direktör Yardımcısı Chris Littlecott:

“Dünya genelinde geliştirilen kömürlü santrallerin çöküşü ve ‘yeni kömür yok’ taahhütlerinin yükselişi el ele ilerliyor. COP26 öncesinde, hükümetler kömürden temiz enerjiye geçme niyetlerini toplu olarak gösterebilirler.”

“Kömür ekonomisi, yenilenebilir enerjiye kıyasla rekabet gücünü giderek kaybederken, kömürle bağlantılı varlıkların terkedilme riski ise artıyor. Hükümetler artık gönül rahatlığıyla ‘yeni kömür yok’ taahhüdünde bulunabilir.”

Rapor yazarı, E3G Araştırma Direktörü Leo Roberts:

Ülkeler kömürün geçmişe ait bir yakıt olduğunu kabul edip kömürlü santrallerden giderek uzaklaştıkça, küresel elektrik sektörünün yapısal dönüşümü hızlanıyor.”

“’Yeni kömür yok’ taahhüdünde bulunmaya hazır 41 ülke, Paris Anlaşması’ndan bu yana bu taahhüdü vermiş ülkelere artık katılabilir. Hâlâ yeni kömürlü termik santral inşa etmeyi düşünen ülkeler, küresel çapta kömürden uzaklaşma eğiliminin kaçınılmaz olduğunu bir an önce kabul etmeli ve oldukça pahalıya patlayacak yeni kömür projelerine girişme hatasından kaçınmalıdır.”

Raporun ortak yazarı ve Global Energy Monitor Program Direktörü Christine Shearer:

“Yeni kömür santralleri uluslararası Paris İklim Anlaşması’yla bağdaşmıyor. Dünyanın önde gelen bilim kuruluşları, iklim değişikliğini önlemek için önümüzdeki yirmi yıl içinde kömürlü santrallerin kademeli olarak devre dışı bırakılması gerektiğini açıkça ifade ediyor.”

“Yaklaşan iklim görüşmeleri, dünya liderlerinin bir araya gelip bilimin taleplerine uygun olarak yeni kömür santralleri olmayan bir dünya taahhüdünde bulunması için uygun bir zaman.”

Ember Küresel Program Lideri Dave Jones:

“Hükümetleri, ülkelerinde yeni kömür santrali kurulmayacağı yönündeki niyetlerini kamuoyuna duyurmaya çağırıyoruz. Sadece beş yıl önce, yapımı planlanan çok sayıda yeni kömür santrali vardı, ancak bunların çoğu ya resmen durduruldu ya da duraklatıldı ve inşa edilmesi pek mümkün görünmüyor.”

“Giderek çoğalan “yeni kömür yok” taahhütlerine yeni ülkeler de katılabilir ve kömürün kaderinin belirlendiği bu süreçte önemli bir rol oynayabilir. Birçok ülke her yıl yenilenebilir enerjiye milyarlarca dolarlık yatırım yapıyor veya kısa süre içinde yapmaya başlayacak; planlanan yeni kömür santralleri bunu baltalamaktan veya dikkatleri dağıtmaktan başka bir işe yaramayacaktır.”

Fosil Yakıt Finansmanında Kömür İlk Kez Dışarıda Bırakıldı

Türkiye Bölümü

Türkiye’de yapımı planlanan kömürlü santral projesi stoku, dünya çapında en büyük üçüncü çöküşü temsil ediyor.

Türkiye, OECD ülkeleri içinde inşaat öncesi planlama aşamasında olan kömürlü santral projelerinin %73’üne (12,14GW) ev sahipliği yapıyor. Yine de 2015’ten bu yana planlanan projelerin 69 GW kapasitelik kısmı, 8GW’ı 2021’in ilk yarısında olmak üzere iptal edildi.

Türkiye’de 2015’ten bu yana planlanan kapasite değişimi

Türkiye’nin ulusal enerji politikası, linyit santralleri için tarife garantisi sunma raddesine kadar kömür yanlısı olmaya devam ediyor. Hükümet strateji  ve politika belgelerinde kömürlü santralleri destekliyor ve şu anda kömürlü santrallerin kademeli olarak devre dışı bırakılması veya yeni kömürlü santral inşaatlarına son verme gibi bir planı yok.

Türkiye Çin’den Finansman Alan Tek OECD Ülkesi

Ancak reel ekonomi hükümet politikasının önünde seyrediyor. Planlanan projeler son bir yıl içinde neredeyse yarı yarıya azaldı ve 2015 yılından bu yana %79 oranında küçüldü. Giderek zayıflayan kömür ekonomisinin etkisiyle art arda iptal edilen projelerin yeni faaliyete geçen projelere oranı yaklaşık 11:1 oranına dayandı.

Türkiye, Çin’den finansman alan tek OECD ülkesi. Yine de, yapım aşamasında olan 1,3GW kapasiteli Çin destekli kömür santrali EMBA Hunutlu, en az 20 yıl boyunca kâr etmeyebilir ve büyük olasılıkla bir terk edilmiş varlık olarak sonuçlanacaktır. Son analizler, uygun maliyetli bir enerji geçiş stratejisi kapsamında yeni kömür santrallerine gerek duyulmadığını işaret ediyor.

Sivil Toplumun Baskısı Artıyor

Türkiye’nin kömürden çıkması için hem yerli iş gruplarının hem de sivil toplumun baskısı artıyor. AB sınırda karbon düzenleme mekanizmasının (CBAM) olası ekonomik etkileri iş dünyasını endişelendiriyor. Çok sayıda kişi ve kuruluş, artan maliyetlerin ihracata bağımlı sektörleri ciddi şekilde etkileyebileceği gerekçesiyle hükümete karbonsuzlaşma yol haritası belirlemesi yönünde çağrıda bulunuyor.

Değişen siyasi, ekonomik ve sosyal koşulların bir sonucu olarak, hükümet politikası ve gerçeklik ayrışmaktadır. Türkiye, planlanan kömürlü santral stokunun küresel ölçekte çöküşünden faydalanabilir ve kalan projelerini iptal edebilir.

Türkiye, Elektrik Üretiminde Kömürün Payının Arttığı Üç G20 Ülkesinden Biri